Ayiti pran vòl li?

Ayewopò entènasyonal Ayiti yo vin tounen yon reflè tout tansyon ki genyen nan peyi a, ant pwomès, blokaj, ak danje. Nan mwa novanm 2024, gen gang ki tire sou yon avyon Spirit Airlines pandan l t ap desann nan ayewopò Pòtoprens. Yo te oblije evakye pasaje yo, epi tout konpayi avyon Ameriken tankou JetBlue ak American sispann vòl yo. Wout yo tèlman vin danjere, se elikoptè prive moun rich yo itilize pou chape kò yo.

Menm lè sa, nan Okap, dezyèm ayewopò entènasyonal peyi, Ayewopò Entènasyonal Kap Ayisyen, kenbe pozisyon li. Li te pèmèt anpil moun deplase lè Pòtoprens te fèmen. Men enfrastrikti li toujou frajil avèk de kesye, de twalèt, de pòt anbarkasyon, tout satire. Gouvènman Ayisyen an nan yon akò avèk Venezyela repare pis la, men yo pa touche fondasyon yo. Ayewopò a tounen senbòl yon peyi ki mete pansman sou blese estriktirèl, san l pa janm adrese pwoblèm yo a fon.

Nan mwa mas 2025, ayewopò Antoine-Simon nan Okay vin klase ofisyèlman kòm entènasyonal apre plis pase dis lane reta nan konstriksyon ekstansyon pist li. Stati sa kapab louvri pòt pou plis ekspòtasyon, touris, ak vizit dyaspora. Men, jou inogirasyon an, pa t gen okenn vòl etranje. Tèminal yo poko fini, konektivite toujou limite.

Sitwayen Kole Atè

Sunrise Airways rekòmanse vòl domestik li yo nan mwa jen 2025, gras ak yon garanti leta ki monte a 11 milyon dola ameriken. Kounye a, Sunrise sèvi Pòtoprens, Kap Ayisyen, Okay ak Jeremi. Premye vòl li te gen sèlman 19 pasaje.
Men, menm si vòl yo rekòmanse, pri tikè yo toujou twò chè ant 215 ak 230 dola ameriken. Pou majorite Ayisyen, avyon se yon liks ki pa posib.

Leta bay Sunrise garanti, men dirijan konpayi a di sa pa fè pri yo desann ditou. Transpò abòdab rete yon rèv lwen pou pèp la. Travayè imanitè yo, anplwaye entènasyonal yo, pi rich yo ak kèk manm dyaspora a jwenn solisyon altènatif. Men, lòt sitwayen yo oblije chwazi: vwayaje oswa siviv. Wout atè yo? Yo vin tèlman danjere, gang pran kontwòl yo. Twòp sitwayen rete kole atè, pa sèlman fizikman, men tou sosyalman ak ekonomikman.

Moun Yo Bliye sou Tarmac la

Dèyè chak vòl gen travayè ki envizib: bagajis, ajan pis, ekip netwayaj, ak pèsonèl sou tè a. Salè yo ba, yo depann de tip, epi yo pa gen kontra fòmèl, ni asirans, ni sendika.

Anviwon ayewopò yo, machann ak chofè taksi pase èdtan ap tann. Yo pa gen sekirite, yo negosye pri chak jou, epi yo pa gen okenn garanti. Se yo ki fè sistèm nan fonksyone, men dwa yo pa janm respekte.

Ki chemen devlopman nou ka imajine?

Pis avyon yo pa sifi. Nou dwe mete moun yo nan sant vizyon nou. Sa vle di, chita, reflechi, epi planifye ak diyite, konsyans sosyal, ak imajinasyon. Men kèk chimen nou ka trase:

Repanse aksè
Nou dwe panse ak vòl ki fèt pou bezwen lokal yo, pa sèlman pou elit la oswa dyaspora a. Sa vle di koneksyon ki aksesib, regilye, ak abòdab pou tout Ayisyen kit se pou vizite fanmi, fè komès, oswa chèche swen. Nou bezwen yon sistèm transpò ki pran nòt sou reyalite peyi a, ak yon regilasyon ki klè, jis, epi ki mete enterè pèp la an premye.

Bay travayè yo valè
Sistèm aviyasyon an pa ka kenbe tèt li si li neglije moun ki soutni li chak jou. Travayè yo merite salè ki jis, pwoteksyon, ak benefis sosyal. Fòmasyon pwofesyonèl ak opòtinite karyè dirab dwe vin yon pati entegral nan tout devlopman ayewopò. Lè gen kriz, yo dwe gen sekirite epi pa abandone.

Mete Ayisyen nan sant desizyon yo
Nou pa ka kontinye ak modèl kote pwojè fèt sou tèt moun. Kominote yo dwe gen vwa nan tout pwojè ayewopò, depi nan konsepsyon rive nan aplikasyon. Nou dwe sispann imite san reflechi, e pito mete Ayisyen nan volan an. Sa vle di ayewopò nou yo pa dwe limite ak lojistik sèlman. Yo dwe reflete bote, diyite, ak respè Ayiti merite. Soti nan achitekti a, jiska eksperyans vwayaj la, tout bagay ta dwe onore pèp la.

Reimajine ayewopò nou yo nan sans dirab
Finalman, nou dwe reimajine ayewopò yo kòm espas vivan, ki sèvi pa sèlman pou vole, men tou pou rasanble, konekte, ak soutni lavi. Dirab pa sèlman vle di “vèt” li vle di fondasyon ki ka kenbe sou tan. Lè nou bati pou Ayiti, ann bati ak lespwa, ak memwa, epi ak kapasite pou transfòme sa nou te resevwa ak sa nou ka kite pou lòt jenerasyon.

Refleksyon final

Twa ayewopò entènasyonal. Twa reyalite diferan.
Okay: gen espwa, men li poko pare.
Kap Ayisyen: stab, men li limite.
Pòtoprens: paralize, epi tout peyi a soufri konsekans lan.

Aviasyon ann Ayiti pa senpleman kesyon avyon. Se kesyon kiyès k ap avanse, kiyès ki bloke, epi ki vizyon nou ap trase. Pwogrè pa tonbe soti nan syèl. Li bati soti atè.